YARALANMA

Çeşitli nedenlerle vücut dokularının bütünlüğünün bozulmasına veya bir kısmının kaybına yara denir. Deri ve mukozalar yaralanmadığı halde iç dokular zedelenmişse kapalı yara, deri ve mukozalar yaralanmışsa açık yara söz konusudur. Vücut genellikle zorlanmalara karşı dayanıklıdır. Eğer güçler vücut direncini aşarsa yaralanma gelişir. Yaralanmalara neden olan güçler kesici veya delici olabilir. Bazen ezilmeler de yaralanmaya yol açar.Yaralanmalardan sonra dokunun şişmesi, hasarın ağırlığını artırabilir.
Kapalı yaralarda, şişlik(hematom), morluk(ekimoz) ve içi su dolu kabarcıklar(bül) görülür.
Açık yaralar; sıyrık, kesik, delik, ezik, ısırma, yanık, kopma ve ateşli silah yaralanması şeklinde olabilir.

İLKYARDIM  İLKELERİ
*Yaralının hava yolunu, solunumunu ve dolaşımını kontrol edin.
Başlangıçta kan kaybı veya hafif bir solunum yetmezliği, vücut dengesini fazla bozmayabilir. Ancak kısa sürede hastaneye ulaştırılmalıdır. Ciddi bir kanama veya solunum yetmezliğinde, gerekli önlemler alınmalıdır.
*Yaralıda; ağrı, şişme, morarma, şekil bozukluğu ve işlev kaybı (dirseğini bükememe, çift görme, nefes alma zorluğu vb.) olup olmadığına bakın. Yaralının şikayet etmemesi, yaralanma olmadığını göstermez.
*Kapalı yaralanmalarda, genellikle özel bir tedavi gerekmez. Soğuk uygulama ve kalp seviyesinin üzerine kaldırma yararlı olabilir. Eğer içi su dolu kabarcıklar varsa kesinlikle patlatmayın. İçlerindeki sıvı kendiliğinden emilecektir. Patlatmanız enfeksiyon riskini artırır. Bazı kapalı yaralanmaların, kırık veya önemli iç organ yaralanmaları ile birlikte olabileceğini aklınızda tutun.
*Açık yumuşak doku yaralanmalarında
   -Kanamayı kontrol edin.
   -Yaranın daha fazla kirlenmesini önleyin.
   -Yaralı bölgenin hareketlerini engelleyin.
Bütün açık yaraların kirli olabileceğini düşünün. Kanamayı artıracağı için yarayı kesinlikle silmeyin. Ek kirlenmeden korumak için yaranın üzerini steril gazlı bez ya da temiz bir bezle kapatın.
*Kopma yaralanmalarında, kopma tam değilse ve kıvrılmışsa dolaşım bozulacaktır. Ayrılan parçayı düzgün olarak yerine yerleştirin ve üzerini steril gazlı bezle kapatın. Eğer kopma tamsa, kopan kısmı steril gazlı bezle sararak, bir plastik torbaya kuru olarak koyun ve torbayı bağlayın. Soğuk tutmak için torbayı bir buz torbasına veya termosa koyun. Kopan parça kesinlikle direkt buzla temas ettirilmemelidir. Yaralıyı, kopan kısımla birlikte en kısa sürede Acil Servise ulaştırın.
*Vücutta yabancı cisimlerin kalması durumunda ;
   -Kanamayı artırabileceği için cismi çıkarmayın.
   -En ufak hareket bile alttaki dokuları zedeleyeceği için batmış cismi ileri ya da geri oynatmayın.
   -Batmış cismi hareketsiz hale getirecek şekilde tespit edin.
   -Yaralı bölgeyi yükseğe kaldırın.
   -Yaralıyı en yakın hastaneye götürün.
(Batmış cisim, sadece üst solunum yolundaysa ve solunumu engelliyorsa çıkarılabilir.)
*Kurşun yaraları ve bıçaklanmalar adli sorunları da beraberinde getirir. Yara birden fazla olabilir. Üzerine steril gazlı bez kapatarak, yaralıyı en yakın hastaneye ulaştırın.
*Hayvan ısırması yaralanmalarında her zaman kuduz riski vardır. Kuduz virüsünü yaradan uzaklaştırmanın en iyi yolu, bölgeyi sabunlu suyla yıkamaktır. Hayvan ısırması sonucu bir yaralanmayla karşılaştığınızda, mümkünse eldiven giyerek, yaralı bölgeyi akan musluğun altında bol sabunlu suyla köpürterek yıkayın. Başka bir şey sürmeden yarayı steril gazlı bezle kapatın. Kuduz aşısı, tetanoz aşısı ve ilaç tedavisi gerekebileceği için hastanın Acil Servise başvurmasını sağlayın.
*Açık yaradan kemik uçları çıkmışsa, bu kemik kısmını çekmeyin, yerine sokmaya veya yerleştirmeye çalışmayın. Bulduğunuz ve yaralının rahat ettiği pozisyonda tespit edin. Tesbit ettikten sonra yaranın üzerini temiz bir bezle kapatın.
*Yara nedeniyle iç organlar görülüyorsa veya bağırsak dışarı çıkmışsa içeri itmeyin. Üzerini steril ve hava geçişini önleyecek naylon pansumanla kapayarak, yaralıyı Acil Servise götürün.
*Eğer ufak yaralanmalar için pansuman yapmanız gerekirse;
- Ellerinizi mutlaka yıkayın ( mümkünse eldiven giyin).
- Yara, merkezden dışa doğru silinmelidir.
- Önceden yapılmış pansuman varsa üzerini kapatan pet veya sargı bezini aniden çekmeyin. Sağlam dokulara zarar verebilirsiniz.

ÖZET
- Yaralının hava yolu, solunum ve dolaşımı değerlendirilmelidir.
- Kapalı yaralanmalarda soğuk uygulama ve kalp seviyesinin üzerine kaldırma yararlı olabilir. İçi su dolu kabarcıklar patlatılmamalıdır.
- Kopma tamsa, kopan kısım steril gazlı bezle sarılarak bir plastik torbaya kuru olarak konmalı ve torba bağlanmalıdır. Torba soğuk tutulmalıdır.
- Vücutta kalan yabancı cisim çıkarılmamalıdır.
- Hayvan ısırması yaralanmalarında, ilkyardım gönüllüsü eldiven giyerek, yaralı bölgeyi akan musluğun altında, bol sabunlu suyla köpürterek yıkamalıdır.

KAFA, OMURGA, GÖĞÜS, KARIN YARALANMALARI
Düşme, çarpma, vurma, delici-ateşli aletlerle yaralanma, denize dalma gibi kazalar en sık karşılaşılan ve ölüme neden olan yaralanmalardır.
Bu kazalarda kafa, omurga, göğüs ve karın yaralanmalarının olabileceği akılda tutulmalıdır.
Belirtileri:
- Kırık varsa kırık belirtileri,
- Ağrı,
- Hissizlik, kuvvetsizlik veya felç,
- İç kanama belirtileri,
- Solunum güçlüğü (göğüs yaralanmalarında)
- Karın yaralanmalarında, iç kanamayı gösteren, karın kaslarının sertleşmesi (tahta karın).
İlkyardım gönüllüsünün görevi:
- Öncelikle, ambulans çağırın.
- Durumu sık aralıklarla kontrol ederek not alın.
- Yaşamı tehdit eden bir durum yoksa, ambulansı bekleyin hareket ettirmeyin
- Yaşamı tehdit altındaysa, olay yerinden uzaklaştırmak zorundaysanız, omurga yaralanmasından şüpheleniyorsanız, yaralıyı sert zemine (kapı, dolap kapağı, masa) yatırın, taşırken özen gösterin.
- Karında, göğüste yabancı cisim varsa kesinlikle çıkarmayın. Yabancı cismi sabitleyip, yaralıyı hastaneye gönderin.
- Burundan ya da kulaktan kan, beyin omurilik sıvısı ( berrak bir sıvı) gelmesi durumunda kafa kırığı olabileceğini akılda tutun.
- Denize dalmalarda, boyun omurlarının yaralanmış olabileceğini düşünün. Taşıma sırasında boynun korunmasına ve ani hareketlerden kaçınılmasına dikkat edin