YANIK VE İLKYARDIM

Ateş, güneş, kaynar su, elektrik veya kızgın bir yağ... Bu ve bunun gibi birçok nedeni var yanığın. Üstelik de bir kısmı hayatın tam içinde. Yani günün herhangi  bir saatinde ve herhangi bir yerde yanık tehlikesiyle karşılaşma riskimiz her zaman var. Ancak bu nedenleri hayatımızdan çıkaramayacağımıza göre öncelikle bu tehlike riskini en aza indirgemek için çok dikkatli olmalı ve böyle bir tehlikeyle karşılaştığımızda bunu en az hasarla atlatabilmek için ilkyardım kurallarını iyi bilmeliyiz. Türkiye Acil Tıp Derneği Başkanı Uzm. Dr. Ülkümen Rodoplu yanık türleri ve yanıkla karşılaşıldığında yapılması gereken ilkyardım hakkında bilgi verdi.

**

Yüksek ısı, aşırı soğuk ve kimyasal etkiler sonucu deri bütünlüğünün bozulmasına yanık denir. Deri dokunma, soğuk, sıcak ve ağrı duyumlarını alan, sinir ve kan damarları olan bir duyu organımızdır. Deri kaybı, enfeksiyona zemin hazırlar.

Çocuklarda yanığın nedenleri;

* Ateş, alev, kaynar su, su buharı, kızgın yağ,
* Güneş ışınları, radyasyon,
* Elektrik akımı, yıldırım çarpması ve
* Kimyasal maddelerdir.

Belirtileri ise şunlardır:

* Yanık yerinde ağrı vardır,
* Kızarma, kabarma, derinin soyulması görülebilir,
* Derin yanıklarda deri donuk bir renk alır, bazen kararır ve duyarsızlaşır,
* Şok belirtilerine rastlanabilir.

ÇOCUKLARDA YANIK TÜRLERİ

1.Derece yanıklar,derinin dış dokularını etkiler. Ciltte kızarıklık ve acı vardır. Buna en iyi örnek güneş yanıklarıdır.
2.Derece yanıklarda, içi sıvı dolu kabarcıklar ve ağrı görülür.
3.Derece yanıklar, cilt ve cilt altı dokularını etkiler. Cilt, kuru deriye benzeyebilir. Kömür gibi, kahverengi veya beyaz olabilir. Yanık yeri hissiz, çevresi ağrılıdır.

Genişlik
Yanığın genişliği, dokuzlar kuralıyla hesaplanır. Vücudun bütünü  %9’luk bölümlere ayrılmıştır. Örneğin baş, kollardan biri, üst bacak, alt bacak, %9’luk bölümleri oluşturur. Bunun önemi vücudun ne kadar kısmının yandığı ve tedavinin buna göre planlanabilmesidir.

Şiddetli yanıklar:Geniş ve derin yanıklar. Yanıkla birlikte kırık ve solunum güçlüğü de olabilir.
Orta şiddetli yanıklar:Vücut yüzeyinin %2-10’unu kapsayan 3. Derece yanıklardır.
Hafif yanıklar:Vücudun %2’sini kapsayan 3. Derece yanıklar, %15’inden azını kapsayan 2. Derece yanıklar.

 
Çocuklarda Yanık ve İlkyardım
Yanıklarda yapılacak ilkyardımın amacı, yanmayı sona erdirip, daha fazla yaralanmayı önlemek; enfeksiyonu ve şoku engellemek ve acıyı hafifletmektir. Şiddetine ve türüne göre yanıklar için yapılması gereken ilkyardım adımları ve dikkat edilmesi gerekenler şöyledir:

Hafif yanıklar

* Ağrı duruncaya kadar yanık olan yeri musluğun altına tutun veya soğuk suya batırın (en az 10 dakika).
* Şişme başlamadan önce yüzük, bilezik, saat gibi takıları çıkarın.
* Yanık yeri temiz bir bezle örtün.

Ağır yanıklar

* Çocuğu  yanan yer zemine değmeyecek şekilde yatırın.
* Yanık yerin üzerine soğuk su dökün.
* Yanık kol bacak gibi organlarda ise, şişmeyi önlemek için yükseğe kaldırın.
* Üzerindeki takıları çıkarın, sıkı giysileri gevşetin.
* Yanık, haşlanma ise kaynar su ile ıslanan giysileri çıkarın.
* Yanık yeri temiz bir bezle örtün.
* Yanık yerinde damar dışına çıkan sıvının kaybı şoka zemin hazırlar. Bu nedenle şoku önlemeye çalışın.
* Yaralının bilinci yerinde değilse, hava yolunu açık tutun.

DİKKAT!

*  İçi su dolu kabarcıkları asla patlatmayın, yanık deri parçalarını çıkarmayın.
*  Yapışan giysileri çıkarmaya çalışmayın.
*  Yanık üzerine losyon, kolonya, merhem, yağ, diş macunu, yoğurt, salça gibi maddeler sürmeyin.
*  Pudra ve benzeri sıvı emici maddeler dökmeyin.

Ağız ve gırtlak yanıkları

Ağız ve gırtlak yanıkları kaynar bir maddenin içilmesi, kimyasal bir maddenin veya kızgın bir havanın solunması sonucu meydana gelir. Hızla şişen dokuların, nefes borusunu tıkaması sonucu boğulma olabilir. Böyle bir durumda,

* Çocuğun boynundaki sıkı giysi ve takıları çıkarın.
* Bilinci yerindeyse aralıklarla soğuk su içirin.
* Hava yolunu açık tutun.

Kimyasal yanıklar

Cilt veya giysilere temas eden kuvvetli kimyasal maddelerle oluşan kimyasal yanıklar, içeriye de geçerek, ciddi zararlara yol açar. Kimyasal bir yanıkla karşılaştığınızda,

* Kimyasal maddeyi ortadan kaldırın.
* Toz kimyasal maddeyi önce bir fırça veya kuru bezle vücuttan iyice uzaklaştırın.
* Etkilenen yeri yavaş akan bir musluk altında en az 10 dk. süreyle yıkayın.
* Kuru ve temiz bir bezle yanığın üzerini örtün.
* Maddenin bulaştığı giysileri çıkarın.
* Çocuğu acil servise götürün.

Göze kimyasal madde kaçtığında

Gözde ağrı, sızı, ışığa hassasiyet, kızarıklık ve sulanma görülür. Bu nedenle gözdeki kimyasal maddeyi temiz suyla yıkayarak uzaklaştırmak gerekir.

* Etkilenen gözü yavaş akan bir musluk altında yıkayın.
* Kimyasal maddenin etrafa sıçramaması için yıkanan gözden akan suyun, temiz göze değmemesine dikkat edin. Bu nedenle temiz gözün üzerine bir tampon koyun.
* Her iki gözüne tampon konulan çocuğu acil servise ulaştırın.

Elektrik yanıkları

Elektrik akımıyla temas sonucu oluşan elektrik yanıklarında; doku hasarı, ciltte görülen yanıktan çok daha fazladır. Yanıkla beraber kalp ve solunum durması da olabilir. Akımın giriş ve çıkış noktalarında harabiyet ve yanık yarası vardır. Elektrik çarpması sonucu çocuğun yere düşmesiyle kırık, çıkık ve başka yaralanmalar da olabilir. Bu durumda,

*  Şalteri indirin, fişi çekin veya elektrik akımı iletmeyen bir nesneyle teli uzaklaştırın.
*  Hava yolunu açık tutun.
*  Çocuğu acil servise gönderin.

DİKKAT!

* Elektrikle ilgili bir onarım yapmadan önce mutlaka ana sigortadan akımı kesin.
* Islak ellerle prizlere dokunmayın.
* Elektrik akımına kapılmış kişiyle, akım kesilene kadar temas etmeyin.

Yangından kurtarma

*  Yangında önce kurtarma, sonra söndürme işlemi yapılmalıdır.
*  Zaman kaybetmeden 110’a telefon ederek,  itfaiyeye haber verin.
*  Yangında duman ve ısı yukarı doğru yayılır. Bu nedenle yere eğilerek ya da sürünerek hareket edin.
*  Yangın bölgesinden uzaklaşırken kesinlikle asansörü kullanmayın.
*  Isı ve dumandan daha fazla etkilenmemesi için kollarının altından kavrayıp, yerde sürükleyerek dışarı çıkarın.
*  Çocuğun giysileri yanıyorsa; yere yatırarak alevlerin yukarı doğru yayılmasını önleyin.
*  Elbiseleri tutuşmuş olan kişinin üstüne elbise, palto, battaniye veya halı örtün. Bu sırada yaralının yüzünü korumaya özen gösterin.
*  Yanmakta olan çocuğun koşmasını engelleyin. Koşmak yerine yuvarlanarak ilerlemesini sağlayın.
*  Çocuğun giysilerini çıkarın. Ancak giysiler vücuda yapışmışsa etrafındaki kısmı keserek çıkarın.
*  Yanan bölgeyi, bol soğuk suyla yıkayın ve  hemen en yakın hastaneye ulaştırın.

DİKKAT!

Yangında, önce yaşam kurtarılması gerekir. Haber verilmesi ve söndürme işlemleri daha sonra yapılır.